Verslaving gaat niet over het middel

Er zijn veel verschillende definities voor verslaving. Na tal van boeken rond verslaving te hebben gelezen, en dus ook nadat veel verschillende definities de revue gepasseerd zijn, geef ik bij deze mijn definitie van verslaving, geschetst uit mijn eigen ervaring. Na 15 jaar verslaafd te zijn geweest aan drugs, alcohol en gokken kan ik mijn kijk geven op de ingewikkelde kwestie van wat verslaving nu exact is.

De oorsprong: het begint in de kindertijd

Verslaving, in alle mogelijke vormen, vindt zijn oorsprong meestal in de kindertijd. Mensen raken niet verslaafd door de drugs. Mensen raken verslaafd aan de drugs door een externe factor. Verslaving is een reactie op wat je hebt meegemaakt. Meestal vindt een verslaving zijn oorsprong in een trauma op jonge leeftijd — al is dat niet altijd het geval, zoals bij mij.

Ik heb geen mishandeling of misbruik gekend in mijn kindertijd. Maar hoe is het dan mogelijk dat ik toch vatbaar ben voor een verslaving? Mijn verslaving is gebaseerd op emotionele pijn. Op jonge leeftijd ben ik geconfronteerd geweest met een groot verlies, en dit heeft me veel verdriet bezorgd. Op dat moment kon ik die heftige emoties niet de baas. Ik heb hier ook niet over gesproken — ik hield alles voor mezelf, in de overtuiging dat dit het juiste was om te doen. De enige manier die ik mezelf heb aangeleerd om met gevoelens van verdriet, pijn en schaamte om te gaan, was door een joint te smoren. Door te gebruiken. Dit maakte het verdriet en de pijn wat draaglijker.

De vicieuze cirkel

Het gebruik van cannabis zorgde ervoor dat ik die gevoelens en emoties niet meer hoefde te voelen. De gevoelens werden onderdrukt, maar dus werden ze ook nooit verwerkt. Aangezien je tolerantie tegenover je product verhoogt naarmate je gebruik stijgt, ga je steeds meer van dat product gebruiken om hetzelfde effect te ervaren. Zonder dat je het beseft raak je vast in een vicieuze cirkel — en zo ontstaat verslaving. Je denkt niet meer zonder te kunnen.

Verslaving als ijsberg

Verslaving is zoals een ijsberg — vandaar het logo van UnderTheSurface. Het topje van de ijsberg, het zichtbare, is de verslaving zelf. Wat er onder de oppervlakte schuilt, wat niemand ziet — en de gebruiker zelf ook niet in eerste instantie — is het echte probleem. Het gebruik van het middel is het symptoom voor een onderliggend probleem. Zolang je jezelf niet confronteert met die onderliggende problemen, zal je steeds het topje van de ijsberg blijven zien en er, net zoals de Titanic, op botsen en aan ten onder gaan.

Is verslaving een ziekte?

Vaak heb ik mensen horen zeggen dat verslaving een ziekte is. Volgens mij zit daar een stukje waarheid in, maar je kan verslaving niet volledig herleiden tot een ziekte. Als verslaving louter een ziekte was, zou hiervoor een medicijn bestaan. Naar mijn weten bestaat er nog steeds geen medicijn tegen verslaving — en ik vermoed dat het ook nooit zal bestaan. Wat niet wil zeggen dat je niet kan herstellen van een verslaving, dat kan je wel. Al neem je het mee voor de rest van je leven.

Verslaving is veel meer dan een ziekte. Om verslaving te begrijpen kan je het best bekijken vanuit verschillende perspectieven: sociaal, politiek, psychologisch, medisch. De omgeving rond de verslaafde is een belangrijke invloed voor het in stand brengen én houden van verslavingspatronen.

De manier waarop de overheid de drugsproblematiek in grote steden probeert op te lossen, houdt die in feite in stand. Verslaving is in feite een ziekte van de maatschappij. Het criminaliseren van gebruikers, hen bestraffen, houdt hen niet weg. Drugs op zich maakt van een verslaafde geen crimineel. In feite zorgt het bij de meeste mensen voor een ontspannend gevoel — een vlucht van de realiteit, van hun problemen. Zodra je je eerste trekje neemt, je eerste shot zet, volgt er een gevoel van opluchting. Natuurlijk verschilt dit van persoon tot persoon.

Wat verslaving doet met je hersenen

Het hoeft niet te verbazen dat een verslaving aan alcohol of drugs zeer schadelijk is voor de gezondheid. Als je op jonge leeftijd drugs op regelmatige basis gebruikt, heeft dat ernstige gevolgen voor je hersenen. Je hersenen zijn op jonge leeftijd nog volop in ontwikkeling, maar door het drugsgebruik wordt die ontwikkeling verstoord. Bepaalde receptoren voor het ontvangen en verwerken van emoties worden beschadigd. Ook impulsreceptoren worden aangetast, waardoor je controle verliest over je keuzes. Je hebt in feite geen keuze meer — je handelt naar je gedachten, zonder rem.

In het woord "verslaafd" zit het woordje "slaaf". Gedurende mijn verslaving ben ik de hele tijd een slaaf geweest van mijn eigen gedachten. Ik was niet in staat mijn gedachten onder controle te houden en er niet naar te handelen. Op elke gedachte kwam een impulsieve reactie. Ik had het gevoel machteloos te staan tegenover die gedachten — een gevecht dat ik niet kon winnen. Een ongelijke strijd. Ik werd er hopeloos van.

Het automatisme van verslaving

Uiteindelijk wordt verslaving een gewoonte. Het is een steeds terugkerend gedrag, waarvan je weet dat het je schade toebrengt — aan jezelf, maar ook aan je omgeving. Ondanks het besef van de negatieve gevolgen, blijf je doorgaan. Het wordt een soort automatisme: de normen en waarden zijn volledig vervaagd en je kan niet meer helder nadenken over je acties.

Je bent zo afhankelijk van je product dat, eens je zonder valt, je je verloren voelt. Een gevoel van leegte — een ondraaglijke leegte die enkel kan worden opgevuld door het middel. Je begint nerveus te worden. Je krijgt craving, zin in gebruik. Je kan aan niets anders denken. Het enige wat je nog bezighoudt is het bekomen van je product, en je zal er alles aan doen om dit te bereiken.

Hier ontstaan vaak de problemen. Door de totale vervaging van normen en waarden gaan verslaafden over tot stelen, liegen, bedriegen en soms zelfs agressie. Een gebruiker is op dat moment niet bezig met de gevolgen van zijn gedrag — hij denkt alleen aan zijn product. Eens dat bekomen is, volgt er een gevoel van opluchting, maar ook van schuld, spijt en mislukking.

De menselijke tol

Ten koste van mijn verslaving ben ik veel mensen verloren — zowel familie als vrienden. Om mijn verslaving te bekostigen en in stand te houden moest ik maskers dragen en mensen manipuleren. Mijn leven was één grote leugen geworden. Ik besefte maar al te goed dat ik fout bezig was, maar het kon mij niet weerhouden van het toch te doen.

Herstel is mogelijk

Verslaving is een vies beestje. Zodra het je te pakken heeft, kom je er heel moeilijk van af. Maar herstel is mogelijk — dat heb ik zelf bewezen. Zoals de ijsberg meer is dan wat je aan de oppervlakte ziet, ben jij meer dan je verslaving. Onder de oppervlakte schuilt wie je werkelijk bent — en dat is de persoon die het waard is om te redden. Ga op zoek naar het onderliggend probleem en pak het aan.

Denk erom: een verslaafde is meestal zelf niet gelukkig met zijn of haar situatie. Behandel hem of haar daarom met begrip en liefde.